Yazar Administrator   
Friday, 05 October 2007

OĞÜTÇEN, BABA SÂLİM

(Trabzon 1887 - ‹stanbul 1956)

(Halk Şairi)

Halk Şairi Baba Sâlim Öğütçen, 15 Mart 1887 tarihinde Trabzon Tabakhane Mahallesi’nde doğdu. İhsan Hamâmîoğlu, Hamsinâme isimli eserinde Baba Sâlim’ in 1888 de doğduğunu yazmaktadır. Asıl adı Mehmed Sâlim’dir.Halk arasında “Baba” ve bazan da “Âşık” ismiyle anılırdı. Daha çok “Baba Sâlim” ismi şöhret bulmuştur. Babasına, Vaizoğlu Yüzbaşı Abdurrezzâk Efendi denirdi. Mahalle mektebinde Fatma Hanım isimli bir hocadan Kur’ân-ı Kerîm okumayı, Hâfız Mehmed adlı hocadan da ilmihâli, tecvîdi ve yazı yazmayı öğrendi.

Dayısı Osman Efendi’ den birkaç ay yazı meşki aldı. Daha küçük yaşta iken, kafiyeli söz söylemeye meraklı idi. İyi bir eğitim görmemişti. Fakat, kuvvetli bir dünya ve insanlık görüşü vardı. Baba Sâlim bu durumu şöyle ifâde eder:

Ne tarih okuduk, ne hendese,
Ne mektep görmüşüz, ne medrese.
Koyamaz kimse bizi kafese,
İyiyi kötüden seçenlerdeniz.

Âşık Garîb, Kerem, Dertli, Emrâh dîvânlarını okumuştur. Dîvân, semâîve koşma vâdilerinde manzûmeler ile sözleri ve tekerlemeleri vardır. Arûzun bir iki kolay veznini yazabilmişse de, muvaffak olmuş şiirleri daha çok hece vezni ile olanlardır. Baba Sâlim saz çalmakta da hünerli idi. Kendi halinde, sâf, temiz ve uysal bir insandı. Şiirleri; gazel, destan, koşma ve mânilerden oluşmaktadır. Çeşitli olayları konu alan mîzâhî, ancak hiciv sayılmayacak şiirleri vardır. Hassas ve coşkun ruhlu bir şairdi.

15 yaşında başlayarak Trabzon’da muhtelif semtlerde ve göçmenlikle bulunduğu yerlerde dükkânlar açarak, aktarlık, tatlıcılık, kadayıfçılık, çörekçilik, ekmekçilik, mumculuk; hatta fişekçilik gibi sanat ve mesleklerle uğraşmıştır. Belediye Tenzifât (temizlik işleri) ve Asrî Mezarlık memurluğu gibi resmî görevlerde de bulunmuştur. Baba Sâlim’ in şiirleri, Trabzon’da yayımlanan Yeni Yol ve Halk gazeteleri ile Akın ve İnan gibi dergilerde çıkmıştır.

İnan Dergisi’nde yayımlanan bir yazıdan da Baba Sâlim’ in Trabzon’da “Haber Anası” adlı yayını çıkardığı ve 1925-1928 yılları arasında “Sivri Sinek” isimli bir mizâhî gazete yayımladığı bilinmektedir. Şiirleri, İhsân Hamâmîoğlu tarafından 1930 yılında İstanbul’da yayımlanan “Baba Sâlim Hayatı ve Şiirleri” isimli kitapta bir araya toplanmıştır. 1946 yılında da Trabzon Kız Ortaokulu Türkçe öğretmeni Nesip Yağmurdereli “Baba Sâlim Hayatı ve Şiirleri” ismi ile İstikbâl Matbaası’nda bastırdığı kitabın gelirini Baba Sâlim’ e bırakmıştır. Baba Salim, 10 Kasım 1949 tarihli Yeniyol Gazetesi’ndeki habere göre “Halk Sesi” adıyla haftalık bir gazete çıkarmaya başladı.

Trabzon kültürü ile yoğrulan Halk Şairi Baba Sâlim Öğütçen, 1950’li yıllarda Eskişehir’e nakletti. 29 aralık 1956 tarihinde de İstanbul’da öldü ve orada toprağa verildi.

ESERLERİ:

. Yukarda isimleri verilen hakkında yayımlanmış iki ayrı kitabı, kendi eseri imiş gibi mütâlaa eden Baba Sâlim, 1951 yılında Trabzon’da İstikbâl Matbaası’ nda “Baba Sâlim Dîvânı Üçüncü Kitap” adını verdiği eserini yayımlamış, bunu 1952 yılında Eskişehir Güzeliş Matbaası’nda bastırdığı “Baba Sâlim Dîvânı Dördüncü Kitap” isimli eseri takip etmiştir.

KAYNAKÇA

. İhsân Hamâmî, Hamsinâme, s. 102, İstanbul, 1972
. İhsân Hamâmî, Baba Sâlim Hayatı ve Şiirleri, İstanbul, 1930
. Nesip Yağmurdereli, Baba Sâlim Hayatı ve Şiirleri, Trabzon, 1946
. Mahmut Goloğlu, Trabzon Tarihi, s. 211, Ankara, 1975
. Baba Sâlim Divânı Üçüncü Kitap, Trabzon, 1951
. Baba Sâlim Dîvânı Dördüncü Kitap, Eskişehir, 1952
. Mustafa Duman, Baba Sâlim’in Ölüm Tarihi ve Eserleri Üzerine, Kıyı Kültür Sanat Dergisi, Sayı: 47, s.8, Trabzon, Şubat 1990
. Mustafa Duman, Trabzonlu Halk Şairi Baba Salim, Hamsi Magazin, Sayı: 2, İstanbul, 1990
. Mustafa Duman, Trabzon Halk Şairleri, Kıyı Dergisi. Sayı: 72, Mart, 1992
. Mustafa Duman, Trabzon Halk Şairleri, s. 60, İstanbul, 1995
. Hüseyin Albayrak, Trabzon Basın Tarihi C.1, s. 318, Ankara, 199
. Trabzon 1967 İl Yıllığı, s. 67, Ankara, 1967
. Trabzon, 1973 İl Yıllığı, s. 159, Ankara, 1973
. Refik Sevengil, Çağımızın Halk Şairleri, s. 185, İstanbul, 1967
. Murat Yüksel, Türk Edebiyatında Hamsi, s. 83, Trabzon, 1989
. Murat Yüksel, Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri, C.2, s. 1, Trabzon, 1993
. Yurt Ansiklopedisi, C.10, s. 7256, İstanbul, 1982-1984
. Gündoğdu Sanımer, Baba Sâlim’in Ardından, Hamsi Dergisi, Sayı: 5, İstanbul, 1958
. Turgut Günay, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Atma Türkü Geleneği, I. Uluslararası Folklor Kongresi Bildirileri, Cilt: 2, Halk Edebiyatı, Ankara, 1976
. Ali Mustafa Topuz, Baba Sâlim Öğütçen, Kıyı Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı: 9, Aralık 1986
. Ömer Akbulut, Trabzon Meşhurları Bibliyografyası, s. 28, Ankara, 1970
. Yurt Ansiklopedisi, C.10, s. 7256, İstanbul, 1984
. Trabzon/87 Kültür-Sanat Yıllığı, s. 232, İstanbul, 1987
. Cumhur Odabaşıoğlu, Trabzon Doğu Karadeniz Gazete ve Mecmuaları, 1869-1928, s. 62, Trabzon, 1987
. Trabzon 61, Sayı: 7, Nisan 1999, s. 25
. Kıyı Dergisi, Sayı: 9, Aralık 1986
. Kıyı Dergisi, Sayı: 47, Şubat 1990, s. 8


Son Güncelleme ( Wednesday, 24 October 2007 )